3 giờ sáng, bạn vội rời giường chạy vào nhà vệ sinh vì tưởng bàng quang sắp vỡ – rồi không thể ngủ lại được. Những đêm kiểu này cứ chồng chất suốt mùa đông. Chỉ do uống nhiều nước à? Không đâu. Nếu bạn bị viêm tuyến tiền liệt, thời tiết lạnh khiến máu ở khung chậu co lại, trực tiếp đẩy mạnh tình trạng căng thẳng đường tiểu và cơn đau. Đừng xem viêm tuyến tiền liệt mùa đông chỉ là chuyện thoáng qua – kiểu tái phát quá rõ ràng để lờ đi.
Tuyến tiền liệt là một tuyến cỡ quả óc chó nằm bên dưới bàng quang, bao quanh niệu đạo. Khi bị viêm, việc đi tiểu trở nên nặng nề, lúc nào cũng buồn tiểu, dòng tiểu yếu đi. Thêm cái lạnh mùa đông, triệu chứng tăng tốc hết cỡ – đúng như bạn dự đoán.
Lý do lâm sàng khiến viêm tuyến tiền liệt nặng hơn vào mùa đông
Viêm tuyến tiền liệt không 'miễn nhiễm' với thời tiết. Ở các vùng lạnh phương Bắc, hệ thống sưởi trong nhà rất ấm áp, nhưng bệnh nhân ra rồi vào liên tục bị gió lạnh quật vào người, khiến triệu chứng bùng lên. Khi gặp lạnh, cơ thể co các mạch máu ngoại vi để tránh mất nhiệt. Dòng máu quanh tuyến tiền liệt thu hẹp, chất thải viêm tích tụ không thoát được, và cơ vùng chậu căng cứng như một phản ứng tự bảo vệ. Kết quả là khi bàng quang co lại để đi tiểu, đường niệu đạo bị chèn ép, cảm giác tiểu không hết và dòng tiểu yếu càng rõ rệt.
Ngược lại, mùa hè làm cơ thể gia tăng thoát nhiệt qua mồ hôi và giãn nở mạch máu, giúp tuần hoàn quanh tuyến tiền liệt tốt hơn. Vì vậy bệnh nhân cho biết triệu chứng giảm hẳn vào mùa hè. Nhưng điều đó chỉ có nghĩa là họ tới phòng khám ít hơn—triệu chứng chỉ nhẹ hơn chứ không hết, vì còn điều hòa, nước lạnh và sự chênh lệch nhiệt độ trong nhà ngoài trời.
Những dạng tái phát mùa đông mà tôi từng gặp
Gặp bệnh nhân viêm tuyến tiền liệt vào mùa đông, tôi nhận thấy một điểm chung: họ giữ ấm phần trên rất kỹ nhưng phần dưới gần như không có bảo vệ—chỉ là chiếc quần mỏng. Ví dụ như anh K., nam giới ngoài 30 tuổi, bị đau tầng sinh môn dai dẳng mỗi mùa đông cho dù đã dùng kháng sinh. Quãng đường đi làm của anh ấy khá ngắn, không phải đi bộ ngoài trời nhiều, nhưng anh phải chờ hơn 15 phút ở bến xe buýt trong gió lạnh trước khi bắt được taxi. Cái lạnh trong khoảng thời gian đó khiến các vi mạch của anh co lại nhiều giờ, nên kháng sinh thậm chí sau khi hấp thụ vào ruột vẫn không bao giờ đến được tuyến tiền liệt.
Tôi đã khuyên anh nên ngâm bồn nước ấm khoảng 10 phút ở mức 40°C (104°F) trước khi đi ngủ và tập căng cơ sàn chậu 5 phút mỗi sáng. Hai tuần sau, anh nói tiểu đêm và cảm giác nước tiểu còn lại đã giảm gần một nửa. Tất nhiên, kháng sinh vẫn rất cần thiết tùy thuộc mức độ viêm tuyến tiền liệt. Nhưng ca này chứng minh rằng kháng sinh dù mạnh tới đâu cũng khó mà phát huy nếu mạch máu bị co chặt do lạnh.
3 thói quen mùa đông giúp tuyến tiền liệt luôn 'sống khỏe'
1. Làm ấm bụng dưới và mông trước
Tuyến tiền liệt nằm sâu trong khung chậu, nên chỉ mặc quần dày hoặc áo ấm nhiều lớp là không đủ. Hãy mặc đồ giữ nhiệt phần thân dưới, và ngay cả trong nhà cũng nên đắp một tấm chăn mỏng từ đầu gối lên tới bụng dưới – chỉ vậy thôi là thấy khác biệt rõ.
2. Ngâm nước ấm 10 phút mỗi ngày và duy trì thành thói quen
Ngâm nước ấm giúp cơ sàn chậu giãn ra, mạch máu tuyến tiền liệt nở rộng, tạo điều kiện để tống các chất viêm ra ngoài. Nước 38–40°C là vừa. Ngâm trong bồn sao cho bụng dưới và tầng sinh môn chìm trong nước, ngồi thả lỏng và hít thở chậm. Nếu bạn đang đau dữ dội ở giai đoạn cấp, nên hỏi bác sĩ trước để tránh làm viêm nặng thêm.
3. Đừng nhịn tiểu – và hãy thả lỏng khi đi
Nhịn tiểu làm áp lực trong bàng quang tăng cao, có thể đẩy ngược nước tiểu vào tuyến tiền liệt. Mùa đông cơ bắp vốn đã cứng, dùng lực bụng để rặn tiểu chỉ càng kích thích tuyến tiền liệt. Khi ngồi trong nhà vệ sinh, hãy thả lỏng vai và hàm, để dòng tiểu chảy tự nhiên.
Những điểm cần tự kiểm tra trong mùa đông
Nếu bạn có từ 2 dấu hiệu sau trở lên, hãy nghi ngờ viêm tuyến tiền liệt và đến gặp bác sĩ tiết niệu càng sớm càng tốt. Một: trong vòng 1 tháng qua bạn thường xuyên thức giấc ban đêm để đi tiểu. Hai: ngay sau khi tiểu xong vẫn có cảm giác tiểu chưa hết. Ba: bạn bị đau âm ỉ, kèm cảm giác nặng và lạnh ở tầng sinh môn, tinh hoàn hoặc bụng dưới tái diễn vào mùa đông. Bốn: lúc tiểu thấy buốt hoặc nóng rát. Nếu còn kèm sốt, ớn lạnh hay mệt mỏi toàn thân, có thể viêm tuyến tiền liệt đã chuyển sang dạng nhiễm khuẩn cấp tính, nên đi kiểm tra ngay.
Vì sao chăm sóc tuyến tiền liệt vào mùa đông lại quan trọng?
Bỏ qua viêm tuyến tiền liệt có thể khiến tình trạng từ chỗ chỉ khó chịu khi tiểu tiện leo thang thành đau vùng chậu mãn tính. Việc cứ cố chịu đựng qua mùa đông rồi mới điều trị vào mùa xuân cũng chẳng giúp ích gì. Lưu lượng máu đến tuyến tiền liệt cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ, nên việc giữ ấm, không nhịn tiểu và ngâm nước ấm cần được làm mỗi ngày. Duy trì ba thói quen này suốt mùa đông, tín hiệu đau từ tuyến tiền liệt chắc chắn sẽ mờ dần.
